पंचायत समिती निवडणूक 2026 : NOTA म्हणजे काय? मतदानातील NOTA चा अर्थ, नियम आणि परिणाम

पंचायत समिती निवडणूक 2026 मध्ये NOTA कसा वापरायचा?

दिनांक 24 जानेवारी 2026|शिरुर न्यूज टिम |

पंचायत समिती निवडणूक 2026 :NOTA म्हणजे काय? पंचायत समिती निवडणूक 2026 मध्ये NOTA दिल्यास काय होते?

पंचायत समिती निवडणूक 2026 मतदान जवळ येत असताना मतदारांमध्ये अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. त्यापैकी एक महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे NOTA म्हणजे काय? आणि NOTA दिल्यास नेमकं काय होतं? इथे मतदानासाठी मिळणार्या ‘नोटा’ बाबत लिहीत नाही. एक अधिकार मतदाराला आहे तो NOTA पर्यायाला मत देणे. तेथील बटन दाबणे.
या लेखात आपण या NOTA चा अर्थ, मतदानातील भूमिका, नियम व त्याचे परिणाम सोप्या मराठीत समजून घेणार आहोत.

🗳️ NOTA म्हणजे काय?

NOTA म्हणजे “None of The Above”.म्हणजे वरीलपैकी मी कुणालाही मत देत नाही. कदाचित मला त्यातील एकही उमेदवार मला माझे मत देण्यासाठी योग्य वाटत नाही. म्हणून
मतदाराला जर वाटत असेल की निवडणुकीतील कोणताही उमेदवार त्याच्या अपेक्षांना पात्र नाही, तर तो NOTA हा पर्याय निवडू शकतो.यालाच NOTA म्हणतात.हा short कट आहे त्याचा.

✔️ म्हणजेच –
👉 “मी मतदान करतो, पण कोणालाही मत देऊ इच्छित नाही” असा हा पर्याय आहे.

🧾 पंचायत समिती निवडणूक 2026 मध्ये NOTA कसा वापरायचा?

• मतदान केंद्रावर EVM मशीनवर शेवटचा पर्याय NOTA असतो. हे लक्षात ठेवलेले बरे. जर एखाद्या क्षणी आपल्याला वाटले तर आपण त्याचा वापर करु शकता. तो आपला अधिकार आहे.
• उमेदवारांच्या नावाखाली NOTA हे बटण दिसते.
• मतदार NOTA बटण दाबून आपला नकारात्मक मत नोंदवू शकतो.

📌 NOTA वापरण्यासाठी वेगळी प्रक्रिया नाही. हे लक्षात ठेवा.इतर मतांप्रमाणेच हे ही मतदान आहे. खरे तर,’मतदान’ असा शब्द न वापरता,’मताधिकार’ असा वापरणे जास्त योग्य ठरेल!

❓ NOTA ला मत दिल्यास काय होते?

हा सर्वात जास्त विचारला जाणारा प्रश्न आहे 👇

✔️ महत्त्वाचे मुद्दे:

• NOTA ला दिलेले मत मोजले जाते. हे लक्षात घ्या.
• पण NOTA जिंकल्यास निवडणूक रद्द होत नाही. म्हणजे NOTA  लाच सर्वात जास्त मते मिळाली तर काय? काही वेगळे नाही. ते विचारात घेतले जास्त नाही.
• सर्वाधिक वैध मते मिळवणारा उमेदवारच विजयी ठरतो.
• NOTA हा केवळ मतदारांचा असंतोष दाखवण्याचा मार्ग आहे. असे म्हणता येऊ शकते.
• आणि सर्वच मते NOTA वर जर पडली तर?

⚠️ सध्या भारतात NOTA मुळे पुन्हा निवडणूक मात्र होत नाही.

📊 पंचायत समिती निवडणुकीत NOTA चे महत्त्व

• मतदारांचा उमेदवारांविषयी असलेला असंतोष प्रशासनापर्यंत पोहोचतो. ही बाब घडते.
• राजकीय पक्षांना चेतावणीचा संदेश मिळतो.
• भविष्यात चांगले उमेदवार देण्याचा दबाव निर्माण होतो.
• लोकशाही प्रक्रियेत सक्रिय सहभाग वाढतो.

🤔 NOTA द्यावा की उमेदवारालाच मत द्यावे?

हे पूर्णपणे मतदाराच्या विवेकावर अवलंबून आहे.

👉 जर:

• सर्व उमेदवार अपात्र वाटत असतील
• कोणत्याही पक्षावर विश्वास नसेल

तर आणि तरच NOTA हा योग्य पर्याय ठरू शकतो.गम्मत म्हणून करणे बेजबाबदारपणाचे ठरते.

पंचायत समिती निवडणूक इतिहास:

भारतामध्ये ग्रामीण स्वराज्य संस्थांचा इतिहास अत्यंत महत्त्वाचा आहे. स्वातंत्र्यानंतर देशातील ग्रामीण भागाचा सर्वांगीण विकास साधण्यासाठी पंचायतराज व्यवस्थेची संकल्पना पुढे आली. या व्यवस्थेतील मधला व अत्यंत महत्त्वाचा घटक म्हणजे पंचायत समिती. पंचायत समिती निवडणूक इतिहास समजून घेतल्यास ग्रामीण लोकशाहीचा प्रवास स्पष्टपणे दिसून येतो.

स्वातंत्र्यानंतर 1957 मध्ये बलवंतराय मेहता समितीने पंचायतराज व्यवस्थेची शिफारस केली. या शिफारसीनुसार भारतात तीनस्तरीय पंचायतराज प्रणाली स्वीकारण्यात आली—ग्रामपंचायत, पंचायत समिती आणि जिल्हा परिषद. यामध्ये पंचायत समिती ही तालुका पातळीवरील संस्था म्हणून कार्यरत झाली.

सुरुवातीच्या काळात पंचायत समितीचे सदस्य अप्रत्यक्ष पद्धतीने निवडले जात असत. मात्र लोकशाही अधिक बळकट करण्यासाठी आणि जनतेचा थेट सहभाग वाढवण्यासाठी पुढे थेट निवडणूक पद्धत लागू करण्यात आली. यामुळे पंचायत समिती निवडणुकांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.
1992 मध्ये लागू झालेल्या 73 व्या घटनादुरुस्ती कायद्यामुळे पंचायतराज संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. यानंतर पंचायत समिती निवडणुका नियमितपणे होऊ लागल्या. आरक्षण व्यवस्था, महिलांचा सहभाग, अनुसूचित जाती-जमातींसाठी जागा राखीव ठेवणे. यामुळे पंचायत समिती अधिक समावेशक बनली.

महाराष्ट्रात पंचायत समिती निवडणुका राज्य निवडणूक आयोगाच्या देखरेखीखाली पार पडतात. या निवडणुकांमुळे स्थानिक प्रश्न, विकास योजना, निधीचे नियोजन व प्रशासनावर लोकप्रतिनिधींचे नियंत्रण मजबूत झाले.
आज पंचायत समिती निवडणूक ही केवळ राजकीय प्रक्रिया न राहता ग्रामीण विकासाची दिशा ठरवणारी लोकशाही प्रक्रिया बनली आहे. त्यामुळे पंचायत समिती निवडणूक इतिहास हा भारतीय ग्रामीण लोकशाहीच्या प्रवासाचा महत्त्वाचा भाग मानला जातो.

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

पंचायत समिती निवडणूक 2026 मध्ये NOTA आहे का?

होय. पंचायत समिती निवडणुकीत EVM वर NOTA पर्याय उपलब्ध असतो.

NOTA ला जास्त मते मिळाली तर काय?

तरीही सर्वाधिक वैध मते मिळवणारा उमेदवार निवडून येतो.

NOTA देणे बंधनकारक आहे का?

नाही. NOTA हा ऐच्छिक पर्याय आहे.

अधिकृत माहितीसाठी येथे क्लिक करा:

1️⃣ राज्य निवडणूक आयोग, महाराष्ट्र (Official)
👉 https://sec.maharashtra.gov.in
2️⃣ भारत निवडणूक आयोग (Election Commission of India)
👉 https://eci.gov.in
3️⃣ मतदार सेवा पोर्टल (Voter ID / Voting Info)
👉 https://voters.eci.gov.in
4️⃣ EVM व मतदान प्रक्रिया माहिती (ECI Official)
👉 https://eci.gov.in/electronic-voting-machines

📝 निष्कर्ष

NOTA म्हणजे मत नाकारणे, मतदान नाकारणे नव्हे.
पंचायत समिती निवडणूक 2026 मध्ये NOTA हा मतदारांना दिलेला लोकशाही हक्क आहे. योग्य उमेदवार नसेल तर मतदार आपला असंतोष NOTA द्वारे नोंदवू शकतो.

📢 पंचायत समिती निवडणूक 2026 संदर्भातील ताज्या बातम्या, नियम, मतदान माहिती आणि निकालासाठी www.shirurnews.com वर नियमित भेट द्या.

Read more>>>>>

शिरूर पंचायत समिती निवडणूक 2026 | संपूर्ण वेळापत्रक | Date-wise Update|

शिरुर तालुक्यातील कृषी व हवामान : आव्हाने व उपाय

शिरुर नगरपरिषदेचे बजेट कसे असते?

About The Author

Dr.Nitin Pawar

डॉ. नितीन पवार (D.M.S. – Management)
पत्रकार, संपादक, लेखक, ब्लॉगर व मानव अधिकार कार्यकर्ते.
शिरूर (पुणे) येथील रहिवासी.
सत्य, निष्पक्ष आणि समाजाभिमुख पत्रकारितेद्वारे ग्रामीण भागाचा आवाज बुलंद करण्यासाठी कार्यरत.
📧 np197512@gmail.com | 🌐 www.shirurnews.com

See author's posts